Dân tộc Thổ

Dân tộc Thổ hiện có hơn 68.000 người, còn có các tên gọi khác như: Mường, Con Kha, Xá Lá Vàng. Nhóm địa phương có các tên: Kẹo, Mọn, Cuối, Họ, Đan Lai, Li Hà, Tày Poọng. Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Việt-Mường.

Dân tộc Thổ

Do những biến cố lịch sử của những thế kỷ trước, các nhóm người Mường từ miền Tây Thanh Hóa dịch chuyển vào phía Nam, hòa nhập với người Việt ở đây, tạo thành cộng đồng chung là dân tộc Thổ. Họ sống tập trung chủ yếu các huyện miền Tây Nghệ An, trong những bản làng đông đúc. Nhà ở truyền thống là nhà sàn, chung quanh thưng liếp nứa hoặc gỗ.

Nguồn sống chính của Dân tộc Thổ là làm nương rẫy, một số ít làm ruộng nước. Đặc điểm chung là trình độ canh tác khá cao, thể hiện qua kỹ thuật làm đất, thâm canh, bón phân. Lúa là cây trồng chính, ngoài ra còn có sắn, ngô, hoa màu…

Trước đây, đồng bào Thổ ăn cơm nếp là chủ yếu, nay hầu hết chuyển sang ăn cơm tẻ. Trong các ngày lễ tết, người Thổ thường làm các loại bánh chưng, bánh giầy, bánh gai…

Y phục đàn ông Thổ giống như người Việt, quần trắng cạp vấn áo dài lương đen, đầu đội khăn nhiễu màu tím. Phụ nữ Thổ vùng Lâm Sa mặc váy vải màu đen có thêu hai đường chỉ màu từ cạp tới gấu váy, áo 5 thân màu nâu hoặc trắng. Vùng Quỳ Hợp mặc váy nhuộm chàm, dệt kẻ sọc ngang tạo thành vòng tròn quanh thân, áo cánh trắng cổ viền, đội khăn vuông trắng.

Phương tiện vận chuyển là gánh bằng sọt, hoặc dùng xe do trâu, bò kéo.
Đứng đầu mỗi làng có một ông trùm làng, hằng năm được dân bầu, có nhiệm vụ đôn đốc công việc chung trong làng. Tuy sống xen kẽ với các dân tộc khác, nhưng hôn nhân giữa người Thổ với các các dân tộc khác hầu như không có.

Hôn lễ của người Thổ trải qua nhiều bước. Thông thường, khi cưới nhà trai phải nộp lễ một con trâu, 100 đồng bạc trắng, 30 vuông vải, 6 thúng xôi, một con lợn. Khi bắt đầu yêu nhau, người Thổ có tục ngủ mái. Từ những đêm ngủ mái, các đôi nam nữ tìm hiểu nhau trước khi dẫn đến cưới xin.

Trẻ sơ sinh được 3 ngày phải cúng bà mụ để đặt tên cho trẻ và người mẹ phải kiêng cữ một tháng. Trong tháng đó, người lạ không được vào nhà.
Ma chay tổ chức linh đình, khá tốn kém. Trước đây mỗi đám ma có nhà giết tới 12 con trâu. Người chết được quàn trong nhà hàng tuần. Quan tài độc mộc. Sau khi chôn cất, gia chủ phải cúng vào những dịp 30 ngày, 50 ngày và 100 ngày.

Dân tộc Thổ thờ rất nhiều thần, ma, đặc biệt các vị thần đánh giặc và khai khẩn đất đai. Trong gia đình, ngoài cúng tổ tiên, còn làm lễ cúng bà mụ mỗi khi trẻ đau ốm, hoặc cúng vía cho người lớn.
Vốn văn nghệ của người Thổ khá phong phú, gồm các bài đồng dao, ca dao, tục ngữ…

54 Dân Tộc Việt Nam