Dân tộc Xinh Mun

Dân tộc Xinh Mun có gần 18.000 người, còn có những tên gọi khác như: Puộc, Xá, Pnạ. Các nhóm địa phương có: Xinh Mun Dạ, Xinh Mun Nghẹt. Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khơme. Người Xinh Mun sinh sống lâu đời ở vùng núi Tây Bắc

Dân tộc Xinh Mun

Việt Nam, tập trung chủ yếu ở Sơn La, Lai Châu. Họ ở nhà sàn có mái vòm hình mai rùa. Nguồn sống chính của đồng bào Xinh Mun là làm nương rẫy, một số ít làm ruộng nước. Họ thường ăn cơm nếp, cơm tẻ, có tập quán ăn trầu, nhuộm răng đen.
Y phục người Xinh Mun giống như người Thái. Người Xinh Mun có nhiều họ, nhưng nhiều nhất là họ Vị và họ Lò. Gia đình theo chế độ phụ quyền. Trong một nhà sống chung tứ đại đồng đường.

Về hôn nhân, có tục ở rể. Trước đây con trai phải ở rể từ 8 đến 12 năm, hoặc suốt đời nếu nhà vợ không có con trai. Trong lễ cưới, nếu chú rể phải đi ở rể thì cô dâu và chú rể phải đổi tên mới. Tên chung này do bố mẹ vợ và ông cậu đặt cho. Cô dâu phải búi tóc ngược lên đầu, dấu hiệu là gái đã có chồng. Ngay hôm cưới ở rể, đôi vợ chồng được về bên nhà chồng 2 hoặc 3 ngày rồi mới sang nhà gái ở hẳn cho đến hết thời hạn ở rể. Lễ cưới đưa dâu sau khi hết thời hạn ở rể. Lễ lại mặt tổ chức sau đó vài ngày hay một năm.

Dân tộc Xinh Mun có tập quán cả bản cùng tập trung giúp nhau dựng nhà, nên ngôi nhà chỉ làm trong vài ngày là xong. Họ thường làm nhà sau vụ gặt và chọn đất dựng nhà bằng cách bói xem đất có hợp với các thành viên trong gia đình không. Trong tháng, các ngày 2, 6, 8, 9 gọi là ngày nước, thích hợp với việc làm nhà. Kiêng các ngày hỏa: 1, 7. Ông cậu là người dựng cột chính, trên treo nhiều vật, tượng trưng cho sự phồn thực. Ông cậu cũng là người nhóm ngọn lửa đầu tiên trên bếp cơm của nhà mới.

Khi có người chết, tang gia bắn súng báo hiệu. Cùng lúc đó, người con trai ném ông đầu rau vào nơi thờ cúng tổ tiên, bày tỏ sự giận dữ. Quàn người chết bằng cách bó cót. Chọn đất đào huyệt, bằng cách ném quả trứng trên khu đất định sẵn, trứng vỡ ở đâu, huyệt đặt ở đó. Nhà mồ được xây cẩn thận, có đủ các thứ cần thiết cho người chết.

Đồng bào Xinh Mun thờ cúng tổ tiên hai đời: bố mẹ và ông bà. Cúng lễ vào dịp cơm mới, đám cưới, nhà mới. Việc thờ cúng có nơi chỉ dành cho người anh cả. Bố mẹ vợ được thờ riêng ở một lán nhỏ bên cạnh nhà.

Người Xinh Mun thích hát và múa vào dịp lễ tết ngay trên nhà sàn. Trai gái hát đối đáp tự nhiên.

54 Dân Tộc Việt Nam